Në provincën turke të Muglasë, i fshehur në shpatet e pjerrëta të një lugine, ndodhet një vend që duket sikur ka dalë nga skenat e një filmi postapokaliptik. Është Kayaköy, qyteti fantazmë i Turqisë, një vendbanim me pamje mahnitëse nga Deti Egje, por që prej më shumë se një shekulli qëndron i zbrazët, i heshtur dhe i braktisur.
Në Kayaköy ende qëndrojnë një shkollë madhështore, rrugica të ngushta të rrethuara nga shtëpi prej guri, një shatërvan i lashtë në zemër të fshatit dhe kisha historike, njëra prej të cilave ofron një pamje mahnitëse drejt kaltërsisë së detit. Por, pavarësisht bukurisë së jashtëzakonshme, ky vend prej më shumë se 100 vjetësh mbart një atmosferë të frikshme vetmie.
Kayaköy është një qytet i vërtetë fantazmë, ku çdo rrënojë duket sikur pëshpërit një histori të dhimbshme. I ngrirë në kohë, ai mbetet një dëshmi fizike e një prej kapitujve më të errët të historisë moderne turke.
Gjatë muajve të verës, nën rrezet përvëluese të diellit, atmosfera është e pazakontë. Por, kur mbërrin i ftohti dhe mjegulla e dendur zbret nga malet, rrënojat marrin një pamje edhe më rrëqethëse.
Një komunitet i tërë u shkatërrua brenda natës
Pak më shumë se një shekull më parë, ky vendbanim njihej me emrin Levissi dhe ishte plot jetë. Aty jetonin të paktën 10.000 të krishterë ortodoksë grekë, shumë prej të cilëve ishin zejtarë të zotë dhe njerëz punëtorë. Ata jetonin në harmoni me fermerët turq të zonës përreth.
Por kjo bashkëjetesë u ndërpre në mënyrë tragjike nga zhvillimet e mëdha politike dhe gjeopolitike që shoqëruan krijimin e Republikës moderne të Turqisë.
Përfundimi i Luftës Greko-Turke në vitin 1922 dhe marrëveshjet që pasuan sollën një vendim dramatik: shkëmbimin e detyruar të popullsisë mes Greqisë dhe Turqisë.
Banorët grekë të Kayaköyt u detyruan të largoheshin drejt Greqisë, ndërsa në shtëpitë e tyre u vendosën myslimanë turq të ardhur nga zona e Kavallës.

Lotët e banorëve mbetën të gdhendur në gurët e qytetit
Fati i vendbanimit mori një kthesë edhe më tragjike. Banorët e rinj nuk u përshtatën me terrenin dhe kushtet e jetesës në këtë zonë. Shumë prej tyre u larguan shpejt, duke e lënë të gjithë qytetin në mëshirë të kohës, kushteve atmosferike dhe harresës.
Pas tyre mbetën vetëm shtëpitë e braktisura, muret e rrënuara dhe kujtimi i një komuniteti të shkulur me dhunë nga vendi ku kishte jetuar prej brezash.
“Grekët qanin dhe bërtisnin, nuk donin të largoheshin”, rrëfen sot Ajsun Ekiz, familja e së cilës ishte ndër të vetmet që mbeti në periferi të vendbanimit, duke mbajtur një restorant të vogël në hyrje të qytetit fantazmë.
Disa familje, në dëshpërimin e tyre, thuhet se ua lanë fëmijët miqve turq, me shpresën se largimi do të ishte vetëm i përkohshëm. Por ata që u nisën drejt Greqisë nuk u kthyen më kurrë.
Mbi 2.500 shtëpi të braktisura dhe të shkatërruara
Edhe emigrantët turq që mbërritën pas dëbimit të banorëve të mëparshëm, në masë të madhe refuzuan të jetonin në këto shtëpi.
Një nga arsyet interesante lidhej me ngjyrën e mureve. Tradicionalisht, shumë prej tyre ishin lyer me ngjyrë blu, pasi sipas besimeve lokale kjo ngjyrë largonte akrepat dhe gjarpërinjtë.

Gjurmët e kësaj ngjyre dallohen edhe sot në rrënojat e rreth 2.500 ndërtesave prej guri.
Me kalimin e viteve, tërmetet e fuqishme, stuhitë shkatërruese dhe ndryshimet klimatike e përshpejtuan rrënimin. Suvatë u shkëputën, muret u shembën dhe shtëpitë që dikur gumëzhinin nga jeta u shndërruan në dëshmi të heshtura të një të kaluare të dhimbshme.

Gjithçka duket sikur ka mbetur e ngrirë në kohë
Sot, turistët mund ta vizitojnë këtë vendbanim historik kundrejt një pagese simbolike prej rreth 3 eurosh.
Jeta e dikurshme në Kayaköy ishte krejt ndryshe nga ajo që njohim sot. Shtëpitë nuk kishin ambiente moderne për larje, uji transportohej me gomarë, ndërsa në vend të letrës higjienike banorët përdornin shirita të prerë nga rrobat e vjetra, të cilat më pas digjeshin.
Një tjetër veçori mbresëlënëse është mënyra se si është ndërtuar vendbanimi. Shtëpitë janë vendosur në tarraca përgjatë shpateve, në mënyrë të tillë që asnjëra të mos ia pengonte dritën e diellit shtëpisë së fqinjit.
Ndërtesa më mbresëlënëse është Kisha e Sipërme, me përmasa madhështore dhe fasadë rozë. Hyrja në ambientet e saj të brendshme është e ndaluar për arsye sigurie.
Mbi kishë valëvitet flamuri i kuq i Turqisë, duke krijuar një kontrast të fortë me kaltërsinë e pafund të qiellit dhe detit.
Kayaköy nuk është thjesht një destinacion turistik apo një koleksion rrënojash të lashta. Është një vend që ruan kujtimin e mijëra njerëzve të detyruar të braktisin shtëpitë, jetën dhe rrënjët e tyre.
Muret e tij mund të shemben një ditë, por historia që mbart ky qytet fantazmë vazhdon të jetojë. Një histori që na kujton se luftërat nuk shkatërrojnë vetëm qytete, por edhe familje, komunitete dhe jetë të tëra.













