Nga Franca në Shqipëri, Itali, Portugali dhe Spanjë, protestat po nxjerrin në pah pakënaqësinë sociale, krizën ekonomike dhe zemërimin ndaj qeverive. Shkaqet ndryshojnë nga një vend në tjetrin, por në qendër të tyre qëndrojnë kostoja e lartë e jetesës, kushtet e vështira të punës dhe arsimit, si dhe kriza e strehimit.
Të nxitura nga probleme të ndryshme lokale, protestat shpërthyen gjatë javës së kaluar në disa vende të Evropës Jugore dhe Perëndimore, duke përfshirë Francën, Shqipërinë, Italinë, Portugalinë dhe Spanjën. Në disa raste, demonstratat që fillimisht ishin paqësore u shndërruan në përplasje të dhunshme me policinë, ndërsa u raportuan dëme materiale, zjarrvënie dhe arrestime.
Në Francë, demonstratat kundër rritjes së kostos së jetesës dhe kushteve të këqija në arsim po vazhdojnë që nga fundi i shtatorit. Shqipëria, sipas raportimit të artikullit burimor, ka hyrë në ditën e shtatë të protestave kundër qeverisë. Ndërkohë, në Itali dhe Portugali janë zhvilluar protesta kundër krizës ekonomike, kurse në Spanjë qytetarët kanë dalë në rrugë për shkak të çmimeve të larta të banesave dhe vështirësive për të siguruar strehim.
Protesta janë raportuar edhe në vende të tjera evropiane, por vëmendja në këtë rast përqendrohet te demonstratat që, sipas raportimeve të cituara, kanë përfshirë episode dhune.
Trump fajëson emigracionin dhe kërkon mbylljen e kufijve
Presidenti amerikan Donald Trump reagoi ndaj protestave në Francë, të cilat të shtunën u shoqëruan me përplasje të ashpra. Ai ia atribuoi kaosin emigrantëve, duke përdorur gjuhë të ashpër për njerëzit që, sipas tij, vijnë nga kultura të ndryshme dhe bartin urrejtje.
Në një publikim në rrjetin e tij social Truth Social, Trump u bëri thirrje autoriteteve franceze të mbyllin kufijtë.
Megjithatë, siç thekson edhe raportimi burimor, Trump dhe zëvendëspresidenti amerikan JD Vance nuk paraqitën prova që do të vërtetonin një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet protestave dhe emigracionit.
Gjatë këtij muaji, ambasadat amerikane kanë lëshuar disa paralajmërime sigurie për shtetasit e SHBA-së në Francë, Shqipëri dhe Belgjikë.
FRANCË – Nga pakënaqësia në arsim te shpërthimi i zemërimit social
Franca po përballet me javë të tëra trazirash, të cilat, sipas artikullit burimor, nisën në mesin e shtatorit, kur mësimdhënësit në gjimnazin “Saint-Exupéry”, në Créteil, në juglindje të Parisit, hynë në grevë për shkak të mungesës kronike të personelit.
Disa ditë më vonë, nxënësit bllokuan shkollën në shenjë solidariteti, duke kërkuar kushte më të mira arsimore. Pakënaqësia fillestare u përhap nga Parisi në pjesë të tjera të vendit dhe u shndërrua në një protestë më të gjerë kundër problemeve ekonomike dhe sociale.
Sipas shifrave të cituara në raportim, të shtunën rreth 550 mijë persona dolën në rrugët e Francës. Ministri i Brendshëm, Laurent Nuñez, deklaroi se ishin arrestuar rreth 1.800 persona, ndërsa raportimet flisnin për më shumë se 1.000 policë dhe zjarrfikës të lënduar.
Në disa qytete u raportuan plaçkitje të dyqaneve, djegie automjetesh dhe kontejnerësh. Një nga incidentet më të rënda ishte zjarri që përfshiu ndërtesën historike të bashkisë në Limoges, e ndërtuar në vitin 1883, rreth 400 kilometra në jug të Parisit.
Kandidati republikan për zëvendëspresident i SHBA-së, JD Vance, publikoi në rrjetin X një video të ndërtesës në flakë dhe akuzoi liberalët perëndimorë për atë që e quajti “importim të Botës së Tretë”.
Një pjesë e konsiderueshme e demonstruesve iu përgjigjën thirrjeve në rrjetet sociale për ringjalljen e lëvizjes së “Jelekëve të Verdhë”, e cila u shfaq në vitin 2018 kundër padrejtësive sociale dhe ekonomike. Shumë protestues mbanin jelekët karakteristikë fluoreshentë.
Lëvizja paralajmëroi protesta të tjera më 24 dhe 31 tetor.
Ndërkohë, kryeministri francez Sébastien Lecornu njoftoi se kishte urdhëruar vendosjen e kufizimeve të pjesshme të lëvizjes gjatë natës në qendrat e disa qyteteve, në përpjekje për të parandaluar përshkallëzimin e mëtejshëm të dhunës.
SHQIPËRI – Protestat kundër qeverisë dhe përplasjet me policinë
Në Shqipëri, protestat kanë marrë përmasa më të mëdha pas përfshirjes së nxënësve të shkollave të mesme dhe studentëve në një lëvizje më të gjerë kundër qeverisë, e cila kërkon dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
Përplasjet aktuale paraprihen nga protesta disa mujore në Tiranë, të lidhura edhe me kundërshtimin ndaj një projekti të madh turistik luksoz në bregdetin jugor të Shqipërisë. Projekti realizohet nga një kompani investimesh e drejtuar nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump.
Lëvizja kundërshtuese, e njohur në raportimet e cituara si “Revolucioni i Flamingove”, e ka kthyer këtë projekt në një nga çështjet kryesore të debatit publik.
Gjatë protestave të së shtunës, demonstruesit hodhën gurë, kokteje molotovi, raketa sinjalizuese dhe mjete piroteknike drejt policisë. Forcat e rendit u kundërpërgjigjën me gaz lotsjellës, topa uji dhe ndërhyrje fizike.
Sipas Ministrisë së Shëndetësisë së Shqipërisë, të dhënat e cituara në artikullin burimor flasin për 303 persona të lënduar gjatë protestave të zhvilluara nga 13 deri më 18 tetor. Prej tyre, 190 ishin policë, 87 demonstrues dhe 26 kalimtarë të rastit.
Në ditën e shtatë të protestave, përplasje të reja u raportuan përpara Ministrisë së Arsimit në Tiranë. Pasi protestuesit hodhën shishe dhe gurë, policia përdori gaz lotsjellës. Më pas, demonstruesit u larguan nga zona dhe u ndanë në dy grupe.
Sipas raportimit, protestuesit hynë gjithashtu në Gjykatën e Apelit në Tiranë, ku dëmtuan infrastrukturën. Policia ndërhyri, përdori gaz lotsjellës dhe arrestoi disa persona.
Tensione u raportuan edhe në qytete të tjera. Në Kurbin, demonstruesit hodhën kokteje molotovi, ndërsa flakët përfshinë ndërtesën e bashkisë dhe policia ndërhyri për të ndaluar përshkallëzimin.
Kryeministri Edi Rama, i cili drejton qeverinë që nga viti 2013 dhe ndodhet në mandatin e tij të katërt, ka përjashtuar mundësinë e dorëheqjes. Ai ka akuzuar kundërshtarët politikë konservatorë se qëndrojnë pas nxitjes së incidenteve.
ITALI – Protestat kundër luftës dhe shtrenjtimit të jetesës
Në Milano, të shtunën shpërthyen përplasje ndërmjet demonstruesve dhe policisë gjatë një proteste kundër konflikteve të armatosura dhe rritjes së kostos së jetesës.
Tubimi nisi në mënyrë paqësore, por situata doli jashtë kontrollit pasi persona të maskuar hodhën gurë, copa kubëzash graniti dhe sende të tjera të forta drejt forcave të rendit. Gjithashtu, u dogjën barrikada të improvizuara me tavolina të jashtme.
Policia u përgjigj me topa uji dhe gaz lotsjellës.
Sipas të dhënave të agjencisë italiane të lajmeve ANSA, të cituara në artikull, gjatë protestave u lënduan 14 policë. Tridhjetë e dy persona u arrestuan, ndërsa gjithsej 271 persona u shoqëruan nga policia, përfshirë 220 të mitur dhe rreth 50 shtetas të huaj.
Kryetari i bashkisë së Milanos, Giuseppe Sala, deklaroi se arsyet e pakënaqësisë janë të kuptueshme, por dhuna ndaj forcave të rendit dhe shkatërrimi i pronës publike nuk mund të justifikohen.
PORTUGALI – Kriza e banesave dhe rritja e çmimeve nxjerrin mijëra qytetarë në rrugë
Dhjetëra mijëra qytetarë marshuan të shtunën në rrugët e Lisbonës, duke protestuar kundër rritjes së ndjeshme të kostos së jetesës dhe krizës së zgjatur të strehimit. Sipas konfederatës më të madhe sindikale të vendit, CGTP, pjesëmarrja ishte masive.
Në Porto, në veri të vendit, aktivistët për të drejtën e strehimit kishin ngritur një kamp me tenda për të tërhequr vëmendjen ndaj vështirësive me të cilat përballen qytetarët. Kampi u largua më pas nga policia.
Portugalia po përballet me një krizë të rëndë të banesave, ndërsa rritja e çmimeve të ushqimeve dhe karburanteve po rëndon më tej buxhetet familjare.
Sipas shifrave të cituara në artikullin burimor, çmimet e pronave janë rritur me rreth 130 për qind që nga viti 2013, ndërsa qiratë e reja janë rritur me 10,2 për qind gjatë vitit të fundit.
Inflacioni dhe pasiguritë në tregjet ndërkombëtare, të ndikuara nga lufta në Ukrainë dhe konfliktet në Lindjen e Mesme, kanë shtuar presionin mbi familjet dhe kanë thelluar pakënaqësinë sociale.
SPANJË – Zemërimi për qiratë e larta dhe të drejtën për strehim
Në Madrid, prej tri javësh qindra demonstrues po mbajnë të bllokuar sheshin qendror Puerta del Sol, duke protestuar kundër çmimeve të larta të qirave dhe vështirësive për të siguruar një banesë.
Sipas raportimit, shkëndija e menjëhershme e protestave ishte dëbimi i detyruar nga banesa i María del Carmen Abascal, një gruaje 87-vjeçare, e cila kishte jetuar në të njëjtin apartament për shtatë dekada.
Gruaja, e cila lëvizte me karrocë invalidësh, u nxor nga banesa me barelë pasi policia bllokoi lagjen dhe largoi qytetarët e mbledhur. Për shkak të gjendjes së rënduar shëndetësore, ajo u dërgua në spital, ku ndërroi jetë pak kohë më vonë. Shkaku i saktë mjekësor i vdekjes nuk ishte bërë publik në raportimin e cituar.
Ngjarja u bë simbol i tensioneve rreth krizës së strehimit dhe pasigurisë që përjetojnë qytetarët me të ardhura të ulëta, veçanërisht të moshuarit.
Autoritetet rajonale të Madridit kërkuan çmontimin e menjëhershëm të kampit me tenda në shesh dhe nisën procedura ligjore.
Artikulli burimor pretendon gjithashtu se Spanja po shkon drejt zgjedhjeve të parakohshme, një zhvillim që kërkon verifikim të veçantë përpara publikimit.
Një krizë me shumë shkaqe, por me një shqetësim të përbashkët
Nga Franca në Shqipëri, nga Italia në Portugali dhe Spanjë, protestat kanë shkaqe të ndryshme, por disa probleme përsëriten: rritja e kostos së jetesës, pasiguria ekonomike, vështirësitë në arsim, çmimet e larta të banesave dhe pakënaqësia ndaj institucioneve.
Në disa vende, protestat kanë kaluar nga tubimet paqësore në përplasje të dhunshme, duke shkaktuar dëme materiale dhe lëndime. Megjithatë, dhuna e disa pjesëmarrësve nuk duhet ngatërruar me kërkesat e të gjithë demonstruesve.
Përtej incidenteve, zhvillimet tregojnë se çështjet ekonomike dhe sociale mund të kthehen në burim të fuqishëm mobilizimi politik kur qytetarët ndihen të pambrojtur dhe nuk shohin zgjidhje konkrete për problemet e tyre.
Shënim redaksional: Ky tekst është përkthyer dhe përshtatur në shqip mbi bazën e materialit të dhënë. Shifrat, deklaratat politike dhe pretendimet për zhvillimet e fundit pasqyrojnë artikullin burimor dhe nuk përbëjnë verifikim të pavarur. Para publikimit, rekomandohet kontrollimi i datave, burimeve zyrtare dhe veçanërisht pretendimit për zgjedhje të parakohshme në Spanjë.
