Martesa e Hanijes nga Shqipëria me Dragan Nikoliqin nga fshati Vërboc i Serbisë shënoi një ngjarje të veçantë për komunitetin e vogël, ku prej nëntë vitesh nuk ishte organizuar asnjë dasmë. Por, përtej historisë së tyre personale, ky rast rikthen vëmendjen te një fenomen më i gjerë: martesat mes grave nga zonat rurale të Shqipërisë dhe burrave nga fshatrat e Serbisë, përfshirë komunën e Bujanocit dhe vendet të tjera të Serbisë.
Dragan Nikoliq, 48 vjeç, nga Vërboci, pranë Bllacës në Serbi, për një kohë të gjatë kishte jetuar i vetëm. Partneren e jetës e gjeti në Shqipëri, ku përmes agjencisë u njoh me Hanijen, 44 vjeçe. Pas martesës, ai e solli atë në vendlindjen e tij, pa e ditur se banorët e fshatit kishin përgatitur një surprizë të veçantë për çiftin.
Me rastin e kthimit të tyre, banorët organizuan një festë dasme në ambientet e shkollës së fshatit, duke mbledhur rreth 50 persona. Çifti u prit me duartrokitje, ndërsa festa vazhdoi me ushqime tradicionale dhe muzikë.
Ajo që e bën këtë ngjarje të veçantë është fakti se, sipas raportimit të mediave serbe, kjo ishte dasma e parë në Vërboc pas nëntë vitesh. Në një fshat me rreth 120 banorë, ardhja e Hanijes nga Shqipëria u bë jo vetëm një moment i rëndësishëm për çiftin, por edhe një ngjarje për të gjithë komunitetin.
Martesat mes grave nga Shqipëria dhe burrave serbë: Një fenomen që kërkon më shumë vëmendje
Rasti i Hanijes dhe Draganit nuk është i vetmi që ka tërhequr vëmendjen në këtë pjesë të Ballkanit. Martesat mes grave nga zona të ndryshme të Shqipërisë dhe burrave nga fshatrat e Serbisë janë raportuar edhe në komunën e Bujanocit, si dhe në shumë vendbanime të tjera të Serbisë.
Në disa raste, bëhet fjalë për gra që vijnë nga zona të thella rurale të Shqipërisë dhe vendosen në komunitete të vogla rurale në Serbi, ku një pjesë e popullsisë është e moshuar dhe mundësitë për njohje e krijimin e familjeve janë më të kufizuara.
Këto martesa kanë ngjallur interes edhe për mënyrën se si krijohen lidhjet mes çifteve. Në raportime të ndryshme është ngritur çështja e ndërmjetësimit përmes agjencive apo personave që lidhin gratë nga Shqipëria me burrat serbë që kërkojnë bashkëshorte.
Megjithatë, duhet bërë dallimi mes ndërmjetësimit të ligjshëm për njohje dhe martesë dhe çdo praktike të mundshme të shfrytëzimit, detyrimit apo trafikimit të personave. Fakti që një martesë realizohet përmes një ndërmjetësi nuk dëshmon vetvetiu se ajo është e detyruar apo se gruaja është blerë.
Pagesat e pretenduara dhe roli i ndërmjetësve
Në diskutimet dhe raportimet lidhur me këto raste janë përmendur shuma prej rreth 3.000 deri në 6.000 euro, të cilat pretendohet se mund të paguhen në kuadër të ndërmjetësimit për martesë. Për të përcaktuar se kush i paguan këto shuma, kujt i shkojnë paratë dhe nëse bëhet fjalë për tarifa shërbimi apo për pagesa që cenojnë lirinë dhe dinjitetin e grave, nevojiten burime të identifikueshme, dëshmi dhe verifikime të pavarura.
Nëse pagesa bëhet për të siguruar një grua si bashkëshorte, në vend që të jetë një tarifë transparente për shërbimin e ndërmjetësimit, çështja merr një dimension shumë më serioz dhe kërkon shqyrtim nga institucionet përkatëse. Martesa nuk mund të trajtohet si transaksion tregtar dhe asnjë grua nuk mund të konsiderohet pronë e dikujt tjetër.
Për këtë arsye, hetimi gazetaresk i këtij fenomeni duhet të përqendrohet te funksionimi i ndërmjetësve, mënyra e financimit të këtyre lidhjeve, kushtet në të cilat gratë largohen nga vendlindja dhe garancitë që ato kanë për të marrë vendime të lira.
Një vëmendje e veçantë duhet t’u kushtohet edhe rrethanave ekonomike dhe sociale në zonat rurale, si në Shqipëri ashtu edhe në Serbi, pa përgjithësuar përvojat e grave dhe familjeve që vendosin të krijojnë lidhje ndërkufitare.
Megjithatë, deri më sot, sipas informacioneve të disponueshme, nuk janë evidentuar raste të proceseve gjyqësore për trafikim me qenie njerëzore të lidhura drejtpërdrejt me këto martesa. Në rastet e njohura, lidhjet mes grave nga Shqipëria dhe burrave nga Serbia janë realizuar me pëlqimin e të dyja palëve, ndërsa martesat kanë ndodhur me marrëveshje të ndërsjellë, edhe kur njohjet janë ndërmjetësuar nga agjenci apo persona të ndryshëm.
Kjo e bën të rëndësishëm dallimin mes ndërmjetësimit për krijimin e lidhjeve martesore dhe trafikimit me qenie njerëzore, i cili përfshin elemente të veçanta ligjore që duhet të vërtetohen. Vetëm fakti se një njohje është realizuar përmes një agjencie ose se për ndërmjetësimin mund të jetë paguar një shumë parash nuk përbën, në vetvete, provë të trafikimit.
Përtej një historie dashurie
Martesa e Hanijes me Draganin është një histori që bashkon dy njerëz nga vende të ndryshme dhe që, në këtë rast, u shoqërua me një pritje të veçantë nga komuniteti. Por fakti se kjo ishte dasma e parë në fshat pas nëntë vitesh e bën ngjarjen edhe një pikënisje për të shqyrtuar ndryshimet demografike dhe mënyrat se si krijohen familjet në zonat rurale.
Në të njëjtën kohë, rastet e martesave të ndërmjetësuara mes grave nga Shqipëria dhe burrave nga Serbia meritojnë vëmendje të kujdesshme gazetareske, veçanërisht kur ngrihen pretendime për pagesa të mëdha, ndërmjetësim jo transparent ose cenim të të drejtave të grave.
Pyetja kryesore nuk është vetëm se si po krijohen këto martesa, por edhe nëse gratë që përfshihen në to kanë mundësi të zgjedhin lirisht, të mbrojnë të drejtat e tyre dhe të ndërtojnë jetën që dëshirojnë./Të dhënat e dasmes janë marrë nga Kurir, ndësa pjesa hulumtuese është bërë nga LajmiAL/
