Me hyrjen në fuqi të Ligji Nr. 10/L-023 për Shtetësinë e Republikës së Kosovës, shumë qytetarë shqiptarë nga Lugina e Preshevës mund të kenë mundësi më të lehtë për të fituar shtetësinë e Kosovës, veçanërisht ata që kanë lidhje familjare, origjinë ose dokumentacion të ndërlidhur me Kosovën.
Ligji i ri, i publikuar në Gazetën Zyrtare më 6 maj 2026 dhe që ka hyrë në fuqi 15 ditë pas publikimit, sjell disa dispozita që konsiderohen lehtësuese për shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës.
Cilat nene ua lehtësojnë marrjen e shtetësisë?
Neni 4 – Shtetësia e shumëfishtë
Një nga pikat më të rëndësishme është se Kosova lejon shtetësi të dyfishtë ose të shumëfishtë.
Kjo do të thotë se qytetarët shqiptarë të Luginës mund të marrin shtetësinë e Kosovës pa humbur automatikisht shtetësinë e Serbisë.
Neni 10 – Natyralizimi i personave të huaj
Ky nen përcakton kushtet bazë për fitimin e shtetësisë me natyralizim.
Ligji parasheh se një person i huaj mund të marrë shtetësinë e Kosovës nëse:
- ka lejeqëndrim të përhershëm në Kosovë;
- ka jetuar pesë vite pa ndërprerje në Kosovë;
- ka lidhje sociale, ekonomike ose kulturore me Kosovën;
- njeh njërën nga gjuhët zyrtare.
Por pika më e rëndësishme për shqiptarët e Luginës është paragrafi 3 i këtij neni, ku thuhet se personat që e kanë gjuhë amtare një nga gjuhët zyrtare të Kosovës lirohen nga testi i gjuhës dhe njohurive bazë.
Kjo i favorizon drejtpërdrejt shqiptarët e Luginës së Preshevës.
Neni 11 – Natyralizimi për interes të veçantë
Ky nen mund të ketë rëndësi të madhe politike dhe kombëtare.
Sipas tij, një person mund të marrë shtetësinë edhe pa i plotësuar kushtet standarde, nëse kjo është në interes:
- ekonomik,
- kulturor,
- kombëtar,
- politik,
- profesional,
ose humanitar për Kosovën.
Vendimi në këtë rast bëhet me dekret të Presidentit të Kosovës.
Kjo dispozitë shihet si një mundësi shtesë për shqiptarët e Luginës që kanë lidhje të forta kombëtare dhe familjare me Kosovën.
Neni 15 – Natyralizimi i pjesëtarëve të diasporës
Ky nen konsiderohet ndër më të rëndësishmit.
Ligji parasheh se pjesëtarët e diasporës së Kosovës mund ta marrin shtetësinë edhe pa i plotësuar disa kushte të zakonshme të natyralizimit.
Sipas nenit:
- shtetësinë mund ta fitojnë personat që dëshmojnë lidhje familjare ose ekonomike me Kosovën;
- përfshihen edhe pasardhësit e drejtpërdrejtë të tyre.
Edhe pse Lugina e Preshevës nuk përmendet drejtpërdrejt, shumë juristë vlerësojnë se shqiptarët e Luginës që kanë prejardhje familjare nga Kosova ose lidhje të vazhdueshme ekonomike e familjare mund të përfitojnë nga kjo dispozitë.
Neni 31 – Regjistrimi dhe përcaktimi i shtetësisë
Ky nen mund të jetë kyç për shumë familje shqiptare.
Ligji njeh të drejtën e shtetësisë për:
- të gjithë qytetarët e ish-Republika Federative e Jugosllavisë që kanë qenë banorë të përhershëm të Kosovës më 1 janar 1998;
- si dhe pasardhësit e tyre të drejtpërdrejtë.
Kjo nënkupton se shumë familje shqiptare nga Lugina, të cilat kanë pasur vendbanim ose lidhje dokumentare me Kosovën para luftës, mund të aplikojnë për regjistrim si shtetas të Kosovës.
Si mund ta fitojnë më lehtë shtetësinë shqiptarët e Luginës?
Bazuar në ligjin e ri, rrugët më të favorshme për shqiptarët e Luginës së Preshevës janë:
- përmes lidhjeve familjare me Kosovën;
- nëse kanë prindër ose gjyshër të lindur në Kosovë;
- përmes qëndrimit dhe lejeqëndrimit në Kosovë;
- përmes nenit të diasporës;
- përmes interesit të veçantë kombëtar ose kulturor;
- përmes regjistrimit të familjarëve që kanë qenë banorë të Kosovës para vitit 1998.
Ku mund të aplikojnë?
Sipas nenit 23 të ligjit:
- kërkesat mund të dorëzohen në komunat e Kosovës;
- në Ministrinë e Punëve të Brendshme;
- ose në përfaqësitë diplomatike dhe konsullore të Kosovës jashtë vendit.
Ligji parasheh gjithashtu mundësinë e aplikimit elektronik në të ardhmen.
Afati i shqyrtimit
Neni 24 përcakton se:
- kërkesat për shtetësi duhet të shqyrtohen brenda 180 ditëve.
Në rast refuzimi, qytetarët kanë të drejtë ankese.
Ky ligj po shihet nga shumë shqiptarë të Presheva, Bujanoci dhe Medvegja si një hap i rëndësishëm drejt afrimit institucional dhe juridik me Republika e Kosovës.
